Άξονας εντέρου – εγκεφάλου: Το νευρωνικό κύκλωμα που διαμορφώνει τις γευστικές μας προτιμήσεις

Οι διατροφικές μας προτιμήσεις δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τους γευστικούς κάλυκες της γλώσσας, αλλά σε μεγάλο βαθμό από όσα λαμβάνουν χώρα στο πεπτικό μας σύστημα μετά την κατάποση. Σύμφωνα με πρωτοποριακή μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Nature, υπάρχει ένα άγνωστο μέχρι πρότινος νευρωνικό κύκλωμα που επιτρέπει στο έντερο να επικοινωνεί απευθείας με τον εγκέφαλο, «διδάσκοντάς» τον να αγαπά συγκεκριμένες τροφές με βάση τη θρεπτική τους αξία.

Ο ρόλος της ντοπαμίνης και το «διπλό» σύστημα ανταμοιβής

Μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι η κατανάλωση ενός γευστικού εδέσματος πυροδοτεί άμεση έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, του νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και την ανταμοιβή. Ωστόσο, η επιστημονική ομάδα του UCSF ανακάλυψε την ύπαρξη ενός δεύτερου, πιο βραδέος συστήματος. Αυτός ο μηχανισμός ενεργοποιείται όταν τα θρεπτικά συστατικά, όπως τα σάκχαρα και τα λιπαρά, φτάνουν στο έντερο.

Η άφιξη της τροφής στο πεπτικό σύστημα αποστέλλει σήματα που προκαλούν παρατεταμένη απελευθέρωση ντοπαμίνης, η οποία διαρκεί αρκετά λεπτά. Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος συνδέει μια συγκεκριμένη γεύση με την ενέργεια που αποκομίζει ο οργανισμός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο καφές: παρότι αρχικά η γεύση του είναι πικρή και ίσως δυσάρεστη, ο εγκέφαλος μαθαίνει σταδιακά να την εκτιμά, συνδέοντάς την με την εγρήγορση που προσφέρει η καφεΐνη.

«Αποδείξαμε ότι αυτό το αργό σύστημα ντοπαμίνης είναι εκείνο που μας καθοδηγεί να μαθαίνουμε να αγαπάμε συγκεκριμένες τροφές με την πάροδο του χρόνου», ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής Φυσιολογίας, Ζάκαρι Νάιτ.

Η βασικοπλάγια αμυγδαλή στο επίκεντρο των ερευνών

Για να αποκλείσουν την επίδραση της στοματικής γεύσης, οι επιστήμονες χορήγησαν θρεπτικά διαλύματα απευθείας στο στομάχι πειραματόζωων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία διαπίστωσαν ότι τα σήματα του εντέρου ενεργοποιούσαν έντονα μια συγκεκριμένη εγκεφαλική δομή, τη βασικοπλάγια αμυγδαλή, η οποία είναι υπεύθυνη για τη σύνδεση των εμπειριών με το αίσθημα της ανταμοιβής.

Προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί και στον άνθρωπο, οι ερευνητές ανέλυσαν νευροαπεικονιστικά δεδομένα από προηγούμενες κλινικές δοκιμές με 51 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μετά τη λήψη θρεπτικών συστατικών παρατηρείται έντονη ενεργοποίηση κυρίως στην αριστερή πλευρά της βασικοπλάγιας αμυγδαλής, υποδεικνύοντας ότι το κύκλωμα αυτό είναι λειτουργικό και στο ανθρώπινο νευρικό σύστημα.

Νέες προοπτικές για την κατανόηση της παχυσαρκίας

Τα νέα ευρήματα προσφέρουν μια πειστική εξήγηση για τη δυναμική φύση των διατροφικών συνηθειών και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι λιγούρες και οι διατροφικές εξαρτήσεις. Παράλληλα, ανοίγουν νέους δρόμους στη θεραπευτική προσέγγιση μεταβολικών διαταραχών.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σύγχρονες φαρμακευτικές αγωγές, όπως οι αγωνιστές υποδοχέων GLP-1 που χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και του διαβήτη, ενδέχεται να ασκούν μέρος της δράσης τους επηρεάζοντας αυτό ακριβώς το σύστημα ανταμοιβής. Εντούτοις, απαιτείται περαιτέρω κλινική έρευνα ώστε να εξακριβωθεί πλήρως κατά πόσο η στοχευμένη παρέμβαση σε αυτό το κύκλωμα μπορεί να αξιοποιηθεί για την τροποποίηση των ανθυγιεινών διατροφικών επιλογών.