Τέλος εποχής για το «εμβόλιμο δευτερόλεπτο»: Γιατί επισπεύδεται η κατάργησή του στην παγκόσμια μέτρηση χρόνου

Μία κομβική απόφαση για τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται ο χρόνος σε παγκόσμιο επίπεδο έλαβε το Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών (BIPM). Τα κράτη μέλη του οργανισμού αποφάσισαν την κατάργηση του λεγόμενου «εμβόλιμου δευτερολέπτου» (leap second), μιας περιοδικής ρύθμισης που εφαρμοζόταν επί δεκαετίες ώστε τα ατομικά ρολόγια υψηλής ακρίβειας να εναρμονίζονται με την πραγματική, αλλά ασυνεπή, περιστροφή της Γης.

Ενώ η αρχική συμφωνία του 2022 προέβλεπε τη σταδιακή απόσυρση του μέτρου έως το 2035, οι εξελίξεις οδήγησαν στην άμεση επιτάχυνση του χρονοδιαγράμματος. Η εφαρμογή της απόφασης τίθεται πλέον σε ισχύ στις 20 Μαΐου του επόμενου έτους, ημερομηνία που συμπίπτει με την Παγκόσμια Ημέρα Μετρολογίας. Στόχος της επίσπευσης είναι να αποτραπούν πιθανές αστοχίες και γενικευμένες καταρρεύσεις σε κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, σε ένα σενάριο που ξυπνά μνήμες από τον φόβο για το σφάλμα του 2000 (Y2K bug).

Ο πρωτοφανής κίνδυνος ενός «αρνητικού» δευτερολέπτου

Ο βασικός λόγος για την εσπευσμένη απόσυρση του μηχανισμού σχετίζεται με απρόβλεπτες μεταβολές στην ταχύτητα περιστροφής του πλανήτη. Μέχρι σήμερα, η προσαρμογή γινόταν αποκλειστικά με την προσθήκη ενός δευτερολέπτου. Ωστόσο, οι πρόσφατες μετρήσεις έδειξαν ότι για πρώτη φορά στα χρονικά ίσως χρειαζόταν να αφαιρεθεί χρόνος (αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο) προκειμένου ο αστρονομικός χρόνος να παραμείνει ευθυγραμμισμένος με τον ατομικό.

Μια τέτοια διαδικασία δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ στο παρελθόν και οι ειδικοί εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τις επιπτώσεις της. Η αφαίρεση ενός δευτερολέπτου ενέχει τον κίνδυνο σοβαρής απορρύθμισης σε συστήματα που εξαρτώνται αυστηρά από τον χρονικό συγχρονισμό, όπως οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, οι τηλεπικοινωνίες, η ναυσιπλοΐα και τα υπολογιστικά νέφη (cloud computing).

Η στήριξη των τεχνολογικών κολοσσών και η μετάβαση στην «εμβόλιμη ώρα»

Οι ανησυχίες αυτές κάθε άλλο παρά αβάσιμες θεωρούνται. Στο παρελθόν, ακόμη και η απλή προσθήκη ενός θετικού δευτερολέπτου είχε προκαλέσει σημαντικά τεχνικά προβλήματα και διακοπές λειτουργίας σε δημοφιλείς διαδικτυακές πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων τα Reddit, LinkedIn, Foursquare και Yelp. Για τον λόγο αυτό, τεχνολογικοί γίγαντες όπως η Meta, η Google, η Microsoft και η Amazon είχαν ταχθεί ανοιχτά υπέρ της οριστικής κατάργησης του συστήματος.

Μετά την ιστορική ψηφοφορία του BIPM, η επιστημονική κοινότητα θα επιτρέψει στον ατομικό και τον αστρονομικό χρόνο να αποκλίνουν σταδιακά. Αντί για διορθώσεις δευτερολέπτων, στο μέλλον θα χρησιμοποιείται η έννοια της «εμβόλιμης ώρας». Η συσσώρευση αυτής της απόκλισης, ωστόσο, συντελείται με εξαιρετικά αργό ρυθμό, πράγμα που σημαίνει ότι η προσθήκη μιας ολόκληρης ώρας δεν αναμένεται να καταστεί αναγκαία πριν από την πάροδο περίπου 3.000 ετών.