Προστασία ανηλίκων στα social media: Όριο τα 15 έτη για την πρόσβαση προτείνει η κυβέρνηση

Σε μια περίοδο που η συζήτηση για τις επιπτώσεις του ψηφιακού κόσμου στην ψυχική υγεία και τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών κορυφώνεται παγκοσμίως, η ελληνική κυβέρνηση αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για τη θεσμοθέτηση ενός αυστηρότερου πλαισίου προστασίας. Όπως ανακοίνωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, μέσω άρθρου του στο «Liberal», η Ελλάδα προτείνει τη θεσμοθέτηση του 15ου έτους ως το όριο ηλικίας για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027. Η πρόταση αυτή μεταφέρει το βάρος της ευθύνης για την επαλήθευση της ηλικίας απευθείας στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες, θέτοντας νέους κανόνες στο ψηφιακό τοπίο.

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία και η ευθύνη των Meta, Facebook και Instagram

Η ελληνική πρόταση για τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης δεν αποτελεί μια μεμονωμένη προσπάθεια, καθώς έχει ήδη εξασφαλίσει την πολιτική στήριξη 13 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Παύλος Μαρινάκης υπογραμμίζει ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν υπερσυνοριακά και πέρα από γεωγραφικά σύνορα. Στο πλαίσιο αυτό, η κύρια ευθύνη για την αξιόπιστη ταυτοποίηση και επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών πρέπει να βαρύνει τις ίδιες τις εταιρείες και όχι τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφέρθηκε μάλιστα στη δικαστική διαμάχη που εξελίσσεται στις ΗΠΑ, όπου 29 πολιτείες έχουν στραφεί νομικά κατά της Meta. Η εταιρεία κατηγορείται ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν τον εθισμό των ανηλίκων χρηστών. Η υπόθεση αυτή χρησιμοποιείται ως παράδειγμα από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο για να αναδειχθεί η ανάγκη για άμεση θεσμική παρέμβαση και στην Ευρώπη, ώστε να προστατευθούν τα παιδιά από τις αλγοριθμικές παγίδες.

Πέρα από τα όρια: Η ανάγκη για εκπαίδευση και το παράδειγμα της Σουηδίας

Παρά τη σημασία των ηλικιακών περιορισμών, ο Παύλος Μαρινάκης ξεκαθαρίζει ότι ένα ηλικιακό όριο από μόνο του δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες της υπερβολικής χρήσης των ψηφιακών μέσων. Το βασικό ζήτημα είναι η συνολικότερη σχέση των παιδιών με την οθόνη, την πληροφορία, τη γλώσσα και τη διαδικασία της μάθησης. Η διαρκής έκθεση σε σύντομα, αποσπασματικά και αλγοριθμικά επιλεγμένα ερεθίσματα μειώνει τη συγκέντρωση και την ικανότητα οργάνωσης της σκέψης των νέων. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα εκπαιδευτικού από σχολείο στο Τέξας, που περιέγραψε τη δυσκολία τελειόφοιτων μαθητών να ολοκληρώσουν ακόμα και μια απλή γραπτή άσκηση.

Προς την κατεύθυνση του περιορισμού των οθονών κινείται πλέον και η Σουηδία, η οποία, μετά από χρόνια έντονης ψηφιοποίησης της εκπαίδευσης, επιστρέφει στα παραδοσιακά έντυπα βιβλία και στο χαρτί, μειώνοντας τον χρόνο έκθεσης των μαθητών σε οθόνες. Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες», σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στοχεύει στην ενίσχυση της κριτικής σκέψης μαθητών 12-18 ετών. Στόχος είναι να αποκτήσουν οι έφηβοι ψηφιακή υπευθυνότητα και να αναγνωρίζουν τα fake news και τη χειραγώγηση.

Ψηφιακή ταυτοποίηση χωρίς περιορισμό της ελευθερίας του λόγου

Τέλος, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφέρθηκε στην πρόταση που έχει καταθέσει για την ταυτοποίηση των χρηστών στο διαδίκτυο, ξεκαθαρίζοντας ότι μια τέτοια διαδικασία δεν στοχεύει στον περιορισμό της πολιτικής κριτικής, της αντιπαράθεσης ή της ελευθερίας της έκφρασης. Η βασική αρχή είναι ότι η ανωνυμία στο διαδίκτυο δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ατιμωρησία. Σε περιπτώσεις σοβαρών αδικημάτων, και εφόσον τηρούνται οι προβλεπόμενες δικαστικές διαδικασίες, θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα εντοπισμού του προσώπου πίσω από ένα ψευδώνυμο προφίλ. Η πραγματική ταυτότητα δεν θα είναι ορατή στους υπόλοιπους χρήστες, αλλά θα αποκαλύπτεται μέσω ασφαλών θεσμικών μηχανισμών μόνο με δικαστική εντολή.