Καρχαρίας της Γροιλανδίας: Το μυστικό του μακροβιότερου σπονδυλωτού στον πλανήτη που ζει έως 400 χρόνια

Στα σκοτεινά, παγωμένα βάθη του Βόρειου Ατλαντικού και του Αρκτικού Ωκεανού κινείται ένας από τους πιο αινιγματικούς κατοίκους της θαλάσσιας πανίδας. Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας (Somniosus microcephalus) δεν εντυπωσιάζει μόνο με το μέγεθός του, καθώς μπορεί να ξεπεράσει τα πέντε μέτρα σε μήκος, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι αποτελεί το μακροβιότερο σπονδυλωτό ον στη Γη. Σύμφωνα με σύγχρονες επιστημονικές έρευνες, το προσδόκιμο ζωής του μπορεί να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τα 400 χρόνια, καθιστώντας τον κυριολεκτικά έναν «ζωντανό μάρτυρα» της σύγχρονης ιστορίας.

Ο εξαιρετικά αργός μεταβολισμός και η καθυστερημένη ενηλικίωση

Το βασικό κλειδί πίσω από τη σχεδόν μυθική μακροβιότητα του καρχαρία της Γροιλανδίας εντοπίζεται στον εξαιρετικά αργό ρυθμό ζωής του. Διαβιώνοντας σε θερμοκρασίες που συχνά αγγίζουν το σημείο πήξης, το σώμα του έχει προσαρμοστεί ώστε να λειτουργεί με ελάχιστες ενεργειακές απώλειες. Ο μεταβολισμός του κινείται σε απειροελάχιστες ταχύτητες, ενώ η ανάπτυξή του γίνεται με ρυθμό μόλις περίπου ενός εκατοστού ανά έτος.

Αυτή η αργή βιολογική εξέλιξη αντικατοπτρίζεται και στον αναπαραγωγικό του κύκλο. Υπολογίζεται ότι τα θηλυκά του είδους φτάνουν σε σεξουαλική ωριμότητα περίπου στην ηλικία των 150 ετών. Αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο που γεννήθηκε κατά την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης ίσως άρχισε να αναπαράγεται μόλις στα μέσα του 20ού αιώνα, ένα στοιχείο που καθιστά το είδος ιδιαίτερα ευάλωτο σε εξωτερικές πιέσεις και στην υπεραλίευση.

Πώς οι επιστήμονες αποκρυπτογράφησαν την ηλικία του

Για δεκαετίες, η ακριβής εκτίμηση της ηλικίας των καρχαριών της Γροιλανδίας παρέμενε άλυτος γρίφος για τη θαλάσσια βιολογία, καθώς ο σκελετός τους αποτελείται από μαλακό χόνδρο και δεν σχηματίζει δακτυλίους ανάπτυξης όπως τα οστά των ψαριών. Η λύση δόθηκε το 2016 από διεθνή ερευνητική ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της ραδιοχρονολόγησης με άνθρακα-14 στους φακούς των ματιών των καρχαριών. Οι πρωτεΐνες στο κέντρο του ματιού σχηματίζονται πριν από τη γέννηση και παραμένουν αναλλοίωτες σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ζώου. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων έδειξαν ότι το γηραιότερο από τα δείγματα που εξετάστηκαν ήταν περίπου 392 ετών, με ένα πιθανό περιθώριο που θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 500 έτη.

Τι σημαίνει η μακροβιότητά του για τη σύγχρονη επιστήμη

Η μελέτη του καρχαρία της Γροιλανδίας ανοίγει νέους ορίζοντες στην ιατρική και τη γενετική έρευνα για τη γήρανση. Οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA και την ανθεκτικότητα του καρδιαγγειακού του συστήματος, το οποίο συνεχίζει να πάλλεται αποτελεσματικά επί αιώνες χωρίς να εκδηλώνει εκφυλιστικές ασθένειες. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή και η άνοδος της θερμοκρασίας των πολικών υδάτων θέτουν νέες προκλήσεις για τη διατήρηση αυτού του αρχέγονου είδους, καθιστώντας την προστασία του επιτακτική ανάγκη.